🐋

Blogs

Wilde bestuivers in Nederland

Het is bekend dat het niet goed gaat met de populatie van de zogenoemde wilde bestuivers in Nederland, zoals de wilde bijen (Antophila), hommels (Bombus), vlinders (Lepidoptera) en zweefvliegen (Syrphidae). Zo staat bijvoorbeeld 56% van de wilde bijen en hommels in Nederland op de Rode Lijst.1 Maar wat zijn de oorzaken hiervan? Hoe heeft dit invloed op de Nederlandse natuur? En hoe kunnen we de wilde bestuivers zelf een handje helpen?

Om deze vragen te beantwoorden zijn verschillende wetenschappelijke artikelen geraadpleegd. Daarnaast heb ik contact gezocht met dr. GA de Groot, dierecoloog bij Wageningen Environmental Research en de heer M. Reemer, entomoloog en projectleider bij Stichting EIS.

Wat zijn de oorzaken van de afname van de wilde bestuivers?

Er liggen verschillende oorzaken ten grondslag aan de afname van de wilde bestuivers in Nederland. De afname kan voornamelijk toegeschreven worden aan afname van het leefgebied, een lagere kwaliteit van het leefgebied en de effecten van pesticiden. Maar ook klimaatverandering en pathogenen spelen mogelijk een rol. Hier is minder duidelijkheid over.2, 3

De afname van het leefgebied en de lagere kwaliteit van het overgebleven leefgebied heeft invloed op het voedselhabitat en de nestgelegenheid van de wilde bestuivers.2, 4 Veel bestuivers hebben specifieke plantensoorten, ook wel waardplanten genoemd, nodig om te overleven.4 Het verarmde bloemaanbod en onderbrekingen in de voedselbeschikbaarheid in Nederland zorgen ervoor dat minder soorten wilde bestuivers voedsel kunnen vinden.4, 3 De achterliggende oorzaken hiervan zijn:

  • Schaalvergroting in de landbouw
    • Meer dan de helft van het oppervlak van Nederland wordt gebruikt voor land- en tuinbouw.5 Dit betekent dat er een beperkt aanbod is van plantensoorten in dit gebied. Insectensoorten met gespecialiseerde dieetwensen kunnen hier hun voedsel niet vinden.3
  • Maaibeleid
    • Door vroeg en door alles in één keer te maaien krijgen bloemen niet de kans om tot bloei te komen. Dit betekent dat bestuivers geen gebruik kunnen maken van het gemaaide gebied om te foerageren.2, 4
  • Vermesting
    • Door bodem en water met meststoffen te verrijken wordt de bodem voedselrijker. Bepaalde plantsoorten kunnen hier beter op groeien, maar dit zijn een beperkt aantal, vaak bloemloze, soorten.6 Daarnaast zorgt vermesting ervoor dat er minder kale nestplekjes zijn voor ondergronds nestelende soorten.4
  • Bebouwing
    • Door bijvoorbeeld het betegelen van tuinen en meer huizenbouw is er minder ruimte voor planten en zijn er minder nestelplekken voor ondergronds nestelende soorten.2, 7

Ook het gebruik van pesticiden heeft invloed op de populatie wilde bestuivers. Het gebruik van herbiciden, beter bekent als onkruidverdelgers, heeft bijvoorbeeld als gevolg dat de biodiversiteit van wilde planten afneemt en daardoor mogelijk ook de wilde bestuivers.8 Ook insecticiden hebben vaak, naast de plaagsoorten waar ze voor zijn bedoeld, effect op andere insectensoorten. Bij bijen is aangetoond dat niet alleen de insecticiden met de bekende chemische familie van de neonicotinoïden, maar ook andere insecticiden invloed kunnen hebben op gedrag, leervermogen, levensverwachting en reproductie.9

Dr. De Groot geeft aan dat het belangrijk is te realiseren dat alle bovengenoemde factoren, afname van leefgebied, lagere kwaliteit van het leefgebied, pesticiden en mogelijk ook klimaatverandering en pathogenen, met elkaar samenhangen. Dit betekent dat de oorzaken hiervan ook allemaal samen aangepakt zullen moeten worden.2

Hoe heeft de afname van de wilde bestuivers invloed op de Nederlandse natuur?

Ongeveer 80% van de planten in Nederland wordt bestoven door insecten en is ten minste gedeeltelijk afhankelijk van deze bestuiving.10, 2 In Nederland is de diversiteit van planten en bestuivende insecten vanaf 1930 afgenomen.11 Een lagere diversiteit aan planten kan gevolgen hebben voor allerlei verschillende diersoorten. Sommige dieren zijn afhankelijk van bepaalde plantensoorten voor bijvoorbeeld voedsel, nestmateriaal of schuilplek. Zo kan de afname van een bepaalde plantensoort invloed hebben op de hele voedselketen.2, 3 Dit heeft weer als gevolg dat de veerkracht en het zelfherstellend vermogen van het ecosysteem afneemt. Kortom: bestuivers zijn een essentiële schakel in ecosystemen, zoals te zien is in Figuur 1.3 De heer M. Reemer geeft wel aan dat heel veel planten niet enkel door één soort insect bestoven worden, dus dat de relatie bestuiver-plant ook niet één op één is. Dit betekent dat wanneer bepaalde soorten insecten in aantal achteruitgaan, dit niet meteen betekent dat de planten waar zij een voorkeur voor hebben ook meteen sterk achteruitgaan.12 

Figuur 1. Verband waardplanten en wilde bestuivers


Tevens wijst onderzoek uit dat wilde bestuivers 8% tot 84% van het bloembezoek op belangrijke landbouwgewassen voor hun rekening kunnen nemen. Ook zijn wilde bestuivers efficiëntere bestuivers dan honingbijen.4 Dit betekent dat afname van wilde bestuivers eveneens effect kan hebben op de landbouw. Tot op heden zijn er echter geen aanwijzingen dat er een bestuivingstekort in Nederland is.11,13

Wat kunnen we zelf doen om de wilde bestuivers te ondersteunen?

Zoals al genoemd is zijn er verschillende oorzaken voor de afname van de wilde bestuivers in Nederland. Om het tij te keren is het van belang om op alle niveaus naar oplossingen te zoeken.

De afname van het leefgebied en de lagere kwaliteit van het leefgebied kan onder andere worden aangepakt door meer waardplanten te planten. Dit kan in de tuin, maar ook op een balkon kunnen bloemdragende planten worden geplaatst. Aangezien wilde bestuivers vooral een voedseltekort hebben in de tweede helft van de lente en in de zomer is het aan te raden om meerjarige planten aan te schaffen die in deze periodes bloeien.14 Meerjarige soorten zijn vaak waardevoller voor wilde bestuivers en zorgen ervoor dat er niet elk jaar opnieuw gezaaid hoeft te worden.2 Een lijst met waardevolle soorten voor wilde bijen is hier te vinden. Daarnaast kan er voor gekozen worden om later in het seizoen te gaan maaien.3 Hierdoor kunnen plantensoorten die van nut zijn voor wilde bestuivers, zoals klaver, madeliefjes en paardenbloemen, tot bloei kunnen komen.2

Verder kan er gezorgd worden voor meer nestgelegenheid voor de wilde bestuivers.3 Dit kan door middel van een bijen- of insectenhotel, maar ook door minder vaak de heg te snoeien en door dood hout te laten liggen.4, 2 Veel bijensoorten nestelen ondergronds, dus die profiteren niet van een bovengrondse oplossing.4 Voor de ondergronds nestelende soorten kan in de tuin een stukje grond open gelaten worden. Bij voorkeur staat dit stukje grond een beetje schuin en krijgt het veel zonlicht.2 Klik hier voor voorbeelden van nestgelegenheden voor bijen.

Bij het onderhoud van de tuin kan ervoor gekozen worden om geen gebruik te maken van bestrijdingsmiddelen.3 Door geen gebruik te maken van herbiciden kan bijvoorbeeld de diversiteit aan bloeiende planten in de tuin vergroot worden.2

De heer M. Reemer geeft aan dat het stimuleren van wilde bestuivers in de tuin geen tot weinig risico met zich meebrengt.11 Bij wilde bijen hebben alleen vrouwtjes een angel, maar vaak is deze angel niet geschikt om mensen mee te steken. Daarnaast zijn wilde bijen veelal solitaire levende soorten, deze soorten hebben geen kolonie om te verdedigen dus hebben ze geen reden om te steken. Hommels en enkele wilde bijensoorten leven wel in kolonies, maar de kans is erg klein dat ze zullen steken. Het zijn namelijk vredelievende beestjes die alleen steken wanneer ze geprovoceerd worden, bijvoorbeeld wanneer ze vastgepakt worden of wanneer het nest wordt verstoord.11,15

 

Literatuurlijst

1, Compendium voor de Leefomgeving. (2017). Bijensterfte in Nederland, 2006 - 2017. Geraadpleegd op 25 augustus 2018, van http://www.clo.nl/indicatoren/nl0572-oorzaken-bijensterfte;

2. Dr. G.A. de Groot, persoonlijke communicatie, 25 augustus 2018 

3. Van der Sluijs, J. P. (2011). Bijensterfte een nieuw risico. Geraadpleegd op 25 augustus 2018, van http://www.bijensterfte.nl/sites/default/files/Bijensterfte_overzicht.pdf;

4. Scheper, J. A., Van Kats, R. J. M., Reemer, M., & Kleijn, D. (2014). Het belang van wilde bestuivers voor de landbouw en oorzaken voor hun achteruitgang. Geraadpleegd op 26 augustus 2018, van http://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/fulltext/328035;

5. Compendium voor de Leefomgeving. (2015). Landbouw en milieu. Geraadpleegd op 27 augustus 2018, van http://www.clo.nl/indicatoren/nl211906-agrarisch-grondgebruik-;

6. Bestuivers.nl. (2018a). Oorzaken achteruitgang wilde bijen. Geraadpleegd op 25 augustus 2018, van http://www.bestuivers.nl/bedreiging/oorzaken;

7. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2018). Hoogste aantal nieuwbouwwoningen in acht jaar. Geraadpleegd op 30 augustus 2018, van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/04/hoogste-aantal-nieuwbouwwoningen-in-acht-jaar;

8. Berendse, F., & Geiger, F. (2013). Pesticiden en biodiversiteit in het Europese landbouwgebied. Geraadpleegd op 29 augustus 2018, van https://www.nev.nl/pages/publicaties/eb/nummers/2013/73-4/132-135.pdf;

9. Blacquière, T., Smagghe, G., Van Gestel, K., & Mommaerts, V. (2012). Neonicotinoïden en Fipronil en sterfte van bijen en bijenvolken. Geraadpleegd op 28 augustus 2018, van https://www.researchgate.net/profile/Tjeerd_Blacquiere/publication/235742728_Neonicotinoiden_en_Fipronil_en_sterfte_van_bijen_en_bijenvolkenRapport_439_Plant_Research_International2012/links/0fcfd513078d06dc7f000000.pdf;

10. Den Belder, E., Geertsema, W., Woltjer, I., & De Knegt, B. (2014). Bestuiving. Geraadpleegd op 25 augustus 2018, van https://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/fulltext/328382;

11. Blacquière, T., Kleijn, D., & Hendriks, K. (2009). Bestuiving van landbouwgewassen en planten in de natuur. Geraadpleegd op 25 augustus 2018, van http://www.biodiversiteit.nl/biodiversiteit-is-levensbelang/ecosysteemdiensten/bestuiving;

12. M. Reemer, persoonlijke communicatie, 3 september 2018 

13. Bestuivers.nl. (2018b). Belang van wilde bestuivers in de landbouw. Geraadpleegd op 29 augustus 2018, van http://www.bestuivers.nl/belang/in-landbouw;

14. Bestuivers.nl. (2018c). Belang van wilde bestuivers in stedelijk groen. Geraadpleegd op 27 augustus 2018, van http://www.bestuivers.nl/belang/in-stedelijk-groen

15. Natuurpunt Acuela (2018). Kunnen alle bijen steken? Geraadpleegd op 3 september 2018, van http://aculea.be/informatie/faqs/steken%20solitaire%20bijen.html

 

Mallory Peters studeert HBO-Diermanagement aan Hogeschool Van Hall Larenstein.

Advertentie

Over Reefz

🌍 Blue Economy Network

✒️ Lidmaatschap

⚜️ Vacaturebank

Introductie

📃  Blogs: je persoonlijke logboek voor het onder redactie publiceren van inspirerende artikelen a.d.h.v. ideeën, inzichten, ervaringen, expertise -

Partners

Recommendations

Wildlife Magazine

 
 

 

🔎 Bekijk alle verschenen edities van Wildlife Magazine -

Bedrijvengids & Productcatalogus (TOP10)

🔎 Bekijk alle bedrijven en producten op Reefz -

Winactie

 

Kans maken op deze prijs ?
Doe mee met de Reefz Winactie !

Foto's

Workshops

Teaching - Learning - Caring...

Reefz Sessies

Nieuws, Ontwikkelingen & Innovaties

Travel

-broaden your horizon-

Career Coach

De eerstvolgende stap in je carrière.

Business to Business

Consultancy & Communications

bol.com

zooplus

zooplus.nl

Sprekersbureau SpeakOut

Welke content hoort waar ?

Werken bij WildWorld B.V.

Studie, Stage & Afstuderen bij WildWorld B.V.

Contactformulier

✉️  Ik wil naar aanleiding van de informatie op deze website in contact komen met de organisatie -

Óf: Tip de redactie (anoniem)

Reefz

WildWorld B.V.

FB Page | FB Group | Mailing List



Mission:


Re(de)fining businesses,

Connecting professionals,

Empowering people,

Envisioning sustainable societies.


Read more...



,

Organisatie:


  • Animal Care by Mafalda
  • Communications (B2B)
  • Consultancy (B2B)
  • Contactformulier
  • Medewerkers
  • Partnerships
  • Raad van Advies
  • Reviews
  • Studie, Stage & Afstuderen
  • Werken
  • WildWorld B.V.
  • Workshoppacks
  • Direct naar:


  • Animal Care Manuals
  • Career Coach
  • Human|Nature
  • I.M.
  • Off Topic
  • Projecten
  • Reefz Recensie
  • Reefz Sessies
  • Tip de redactie (anoniem)
  • Vacaturebank
  • WildWorld B.V.
  • Workshops voor Groepen



  • Publisher: WildWorld B.V. | Contact: redactie@wildworld.nl